Kirli Hava, Temiz Sigorta

Kirli Hava, Temiz Sigorta

Hava kirliliği fosil yakıtlar, endüstriyel faaliyetler, tarım gibi farklı faktörlerin etkisiyle artmayı sürdürürken, ekosistem krizi sebebiyle kaydedilen aşırı sıcaklar ve kuraklık da kirliliği tetikleyen unsurlar arasında yer alıyor. Kirlilik özellikle havada asılı kalan PM2,5 ve PM10 gibi partikül maddeler üzerinden kendini gösteriyor. Bunlar sırasıyla çapı 2,5 ve 10 mikrometre çapa sahip partikül maddeler olup, havada birikmeleri kirliliğin artmasına sebep oluyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kirliliğe sebep olan bu partikül maddelerin konsantrasyonuna ilişkin minimum limit değerleri belirlerken, PM2,5 için bu değer metreküp başına 5 mikrogram (µg/m³)[1].

Hava kirliliği göstergelerinden PM2,5 boyutu sebebiyle havada uzun süre asılı kalması, bölgeler arası geçiş yapabilmesi ve insan sağlığı üzerinde oluşturduğu yüksek risk sebebiyle öne çıkıyor[2]. 2025 yılına ilişkin küresel veriler, 143 ülkeden yalnızca 13’ünde PM2,5 konsantrasyonunun 5 μg/m³ altında olduğunu gösteriyor. Geri kalan ülkelerde ise seviyeler bölgesel olarak değişiklik gösterirken, Asya ve Afrika PM2,5 yoğunluğunun limit değerinin sırasıyla 5,4 ve 4,5 kat üzerine çıkmasıyla dikkat çekiyor. Ortalama değerlere göre limit altında kalan tek bölge ise Okyanusya. Diğer bölgelerdeki seviyeler hava kirliliğinin ulaştığı kritik boyutu ortaya koyuyor.

Yüksek hava kirliliğinin etkileri üç ana başlık üzerinden incelenebilir: sağlık, ekosistem ve ekonomi. Havada PM2,5 gibi kirleticiler ana solunum yolları ve kalp hastalıklarını yükseltirken, hava kirliliğinin yıllık ortalama 5,7 milyon ölüme sebep olduğu belirtiliyor[3]. Bununla birlikte, ekosistem krizi hava kirliliğini artırdığı gibi hava kirliliği de ekosistem krizinin şiddetini artırabiliyor. Örneğin, ozon, azot oksit ve metan gibi kirleticiler toprağın aldığı güneş ışığını etkileyerek toprak kalitesine zarar veriyor[4]. Benzer şekilde kirleticilerin su kaynaklarına karışması da biyoçeşitliliğin olumsuz etkilenmesine sebep oluyor. Tüm bu etkilerin ekonomi üzerindeki yansımaları ise iş gücü katılımının azalması, sağlık harcamalarının yükselmesi, tarımsal verimliliğin azalması ve ekonomik büyümenin negatif etkilenmesi üzerinden kendini gösteriyor.

Hava kirliliğin üç koldan incelenen bu etkileri sigorta sektörüne de uzanırken, bu etkilerin sektöre yansımalarının bir örneği geçtiğimiz yıl Hindistan’da kaydedilmişti. Hava kirliliğinin rekor seviyelerde seyrettiği Yeni Delhi’de sağlık sigortası maliyetlerinin %15’e varan oranda artması gündeme gelmişti[5]. Ayrıca, yine Hindistan’da inşaat çalışanlarına yönelik hava kalitesi endeksi ile bağlantılı bir parametrik sigorta ürününün örneği de bulunuyor[6]. Buna göre belirlenen kalite eşiği aşıldığında, hak sahibinin banka hesabına otomatik nakit transferi yapılıyor. Sektörün hava kirliliğiyle mücadelede öne çıkabilecek ürünlerinden bir diğeri ise çevre kirliliği sorumluluk sigortası. Bu ürün genellikle kirliliğin yol açtığı temizleme maliyetlerine, sağlık etkilerine, mal kayıplarına ve iş kesintilerine karşı koruma sağlıyor[7]. Ayrıca kirliliğin etkilediği toprak, su ve hava gibi doğal kaynaklarda ve biyoçeşitlilikte oluşan hasarı da kapsamına alıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı çevre kirliliği sorumluluk sigortasının, çevresel risklerin yönetiminde önemli bir araç olduğunu vurgularken, Türkiye'de ürüne ilişkin prim tutarının 2009-2023 yılları arasında %302 reel büyüme ile 498 bin TL’den, 21,8 milyon TL’ye çıktığını belirtiyor[8].

Sigorta sektörü kendi operasyonlarına dair attığı adımlar ile doğrudan, enerji ve üretim sistemlerinin dönüşümünde rol oynayan ürünleri ile de dolaylı olarak hava kirliliğinin azalmasına katkı sağlıyor. Anadolu Sigorta, bunun bir örneğini kendi öz tüketimine yönelik hayata geçirdiği güneş enerjisi santrali ile de enerji ihtiyacını karşılamada fosil yakıtların payının azaltarak sunuyor[9]. Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını ve elektrik araçların yaygınlaşmasını destekleyen ürünler ile hava kirliliğine sebep olan fosil yakıtların yerine temiz enerji teknolojilerinin kullanımı teşvik ediliyor. Anadolu Sigorta tarafından sunulan elektrikli araç sigortası da bu örneklerin arasında yer alıyor[10]. Ayrıca, yine benzer ürünler ile üretim sistemlerinin daha temiz ve verimli hale gelmesi de destekleniyor.

Sigorta sektörünün orman yangınlarını önlemek amacıyla almış olduğu aksiyonlar da hava kirliliğinin etkilerini azaltmaya katkı sağlıyor. Anadolu Sigorta’nın 2022 yılında başlattığı “Ormanın Gözleri” isimli sosyal sorumluluk projesi de bunun bir örneği. Proje ormanlık arazilerde bulunan yapay zekâ destekli yazılıma sahip yangın gözetleme kuleleri ile yangının erken aşamada tespitine ve hızlı müdahaleye olanak sağlıyor.

Tüm bu örnekler sigorta sektörünün hem yeşil teknolojileri teşvik ederek dolaylı yoldan hem de hava kirliliğini sigorta ürünlerine ve sürdürdüğü projelere entegre ederek doğrudan, kirlilik ile mücadelede önemli bir paydaş haline geldiğini gösteriyor.

Ezgi İpek Koçlu

TSKB Ekonomik Araştırmalar – Uzman

Anahtar Kelimeler: hava kirliliği, pm2.5, yenilikçi sigorta